Communicatietraining

Wat is communicatie?

Communiceren. Praten. Zwijgen. Aankijken. Aangekeken worden. Kleding. Lichaamshouding. Doen. Niets doen. Aanvallen. Weglopen. Fluisteren. Schreeuwen. Kranten. Internet, radio, tv en telefoon.

Je kunt niet niet communiceren. Niemand leeft in een vacuüm. Ieder leeft in een maatschappij, een gezin, buurt, subcultuur en allerlei andere groepsverbanden. Elke dag verzenden en ontvangen we 'boodschappen' en informatie. Én we interpreteren dat wat we ontvangen. Wat er gezegd wordt tegen ons en wat we zien. Bewust en onbewust. Meer of minder bewust reageren we vervolgens. Vanuit eigen gevoel, (on)begrip en (voor)oordeel.

In het mysterie dat het leven is, proberen we ons veilig te voelen, willen we ons voeden, groeien, wensen we waardering, genegenheid en invloed. Dat zijn ook de grondredenen waarom we als mensen communiceren.

Communicatie is niet voor niets ook een wetenschap. Het is onlosmakelijk verbonden met het vaak complexe menselijke gedrag, met groepsprocessen en het maatschappelijk kader. Daar zijn bibliotheken vol over geschreven. Wat ik met Ahimsa wil is heel concreet, kijken naar de praktijk van alledag. Met de bedoeling om te zoeken naar een effectievere en meer betrokken wijze van communiceren.

Kijk ook bij hoe kun je effectiever communiceren? Wat is de relatie met persoonlijke groei? Geweldloze communicatie en cursussen en trainingen bij Ahimsa.

Wat kan er misgaan?

Net zoals bij mist je zicht verminderd, kan communicatie verslechteren door bijvoorbeeld lawaai. Een gesprekje in een kroeg of nabij een snelweg is voor de verstaanbaarheid niet bevorderlijk. Maar dat is slechts een vorm van communicatieve ruis. Er bestaan ook psychologische, interculturele en maatschappelijk politieke vormen van ruis. Als ik erg boos op iemand ben en hij/zij wil iets tegen me zeggen dan zal die boodschap slecht, gekleurd of helemaal niet overkomen. Ook niet in een stille omgeving en ondanks dat de ander een heldere, duidelijke stem heeft. Als ik met iemand praat met een andere culturele achtergrond, kunnen uit onwetendheid over gebruiken of vanuit vooroordelen gemakkelijk misverstanden ontstaan. Als ik de ander meer macht toedicht, zal ik voorzichtig zijn en snel in wantrouwen vervallen.

En wat te denken van taalgebruik? Door politiek-ambtelijk taalgebruik kunnen gewone burgers de draad kwijtraken of zelfs volledig op het verkeerde been worden gezet. Of van de wetenschappelijke schatting dat 70% van de communicatie tussen mensen door middel van lichaamstaal (non-verbale communicatie) plaatsvindt?

De weg van een boodschap van de ene persoon naar de ander, ondervindt dus nogal wat hindernissen.

Het moeilijke is dat we niet alleen slechte weersomstandigheden over ons heen krijgen maar mede gedeeltelijk onze eigen mist creëren. Bewust of onbewust. We hebben namelijk niet alleen onze sociale basis behoeften welke we middels communicatie willen bevredigen. We hebben ook een zelfbeeld. Wie ben ik, wie denk ik dat ik ben, wie vindt de groep (maatschappij) dat ik ben of moet zijn? Kan ik een ander tegemoet treden op basis van zelfvertrouwen of communiceer ik op basis van angst?

Zelfs tussen mensen die gelijk geschoold zijn, hetzelfde beroep hebben, uit dezelfde sociale subcultuur komen, kan miscommunicatie ontstaan. Vanuit mijn zelfbeeld selecteer ik vaak wat ik wil horen en wat me bevestigt. Mijn waarneming is ten allen tijde zeer subjectief. En vanuit die selectieve waarneming ontstaan mijn oordelen.

Ga maar eens bij jezelf na of je wel eens het volgende denkt of zegt: "Hoe kun je zoiets zeggen?" "Ik begrijp er helemaal niets van." "We praten langs elkaar heen." "We zitten niet op dezelfde golflengte." "Daar heb je hem/haar weer.." "Ja maar ..." "Dat heb ik helemaal niet gezegd!"

Hoe kun je effectiever communiceren?

Om intermenselijke communicatie te verbeteren kan het zinvol zijn iets meer te weten over communicatie en wat er allemaal in mee speelt. Het kan goed zijn meer te weten over de macht van taal, over non-verbale uitingen. Over selectieprocessen en manieren van waarnemen. Over patronen en groepsdruk. Alleen kennis is meestal niet genoeg. Oefenen om het anders te doen is net zo essentieel. Beter leren luisteren bijvoorbeeld. Assertief zijn of worden. Je eigen vertrouwen vergroten. Kwetsbaar durven opstellen en open vragen durven stellen. Ook over beter of effectiever communiceren zijn vele boeken geschreven. Wat ik met Ahimsa wil is een oefenplaats scheppen. Ten eerste om heel kritisch te kijken naar eigen communicatie en ten tweede om wegen te zoeken en te oefenen. De uitdaging aangaan die verder gaat dan alleen afvragen waarom het steeds mis loopt. Of waarom je steeds in dezelfde valkuil trapt. Creatief met taal leren omgaan, samen met het leren hanteren van je empathisch vermogen kunnen wel degelijk veranderingen te weeg brengen en conflicten helpen oplossen of voorkomen. Zie ook: cursussen en trainingen bij Ahimsa.

Wat is de relatie met persoonlijke groei?

Wat ik zelf heb geleerd is dat beter leren communiceren niet alleen te maken heeft met creatief taalgebruik en kennis van de wetenschappelijke kijk op communicatie. Natuurlijk is het handig als je door zaken anders te verwoorden of door de juiste vragen te stellen escalatie kunt voorkomen en bij kunt dragen aan positieve besluitvorming. Maar een open opstelling, het minder defensief reageren, het overwinnen van eigen angst of agressieve opstelling, zijn minstens zo belangrijk voor een goede communicatie. Effectieve communicatie is gebaat bij persoonlijke ontwikkeling en groei. Schultz von Thun die over communicatie het boekje "Hoe bedoelt u?" schreef, formuleert het als volgt: "Psychische gezondheid en geslaagde communicatie veronderstellen elkaar."

Vaak willen we immers wel anders reageren maar lukt het niet. Overlevingsmechanismen en (oude) patronen duwen ons weer in de oude groef.

Betere communicatie is volgens mij onlosmakelijk verbonden met leren reageren vanuit mededogen en assertiviteit, zonder oordeel, vanuit het verantwoordelijkheid nemen voor eigen gevoelens en vanuit het overwinnen van eigen angst en vooroordelen.

Wat is geweldloze communicatie?

Het model van geweldloze communicatie is bekend geworden of nog steeds bekend aan het worden door het boek "geweldloze communicatie, ontwapenend en doeltreffend" door Marshall B. Rosenberg. Het NEAG gebruikt het model als basis voor haar trainingen. De kern van geweldloze communicatie is bewustzijn. Bewustzijn van zowel onze kracht als van onze vluchtwegen en patronen. Het zonder oordeel willen leren waarnemen in combinatie met het vergroten van communicatievaardigheden, vormen de basis van het model.

Effectieve communicatie zou je kunnen omschrijven als communicatie die ons helpt onze sociale basisbehoeften te bevredigen. Dat betekent zo communiceren dat het bijdraagt aan je eigen geluk, zonder de bijverschijnselen van angst, overdreven bezorgdheid, strijd om persoonlijke erkenning of een hardnekkig ophouden van een maatschappelijk opgedrongen façade. Op die wijze is het altijd gecombineerd met empathie voor de ander. Niet eenvoudig, wel zeer het proberen waard. Ik denk dat effectieve communicatie heel dicht bij geweldloze communicatie ligt. Ik gebruik het daarom in de cursussen van Ahimsa ook.

Cursussen en trainingen bij Ahimsa

Er is veel te winnen met een betere communicatie. Voor jezelf en je omgeving. Er wordt wel gesteld dat er in feite sprake is van een 'noodstoestand op communicatiegebied.' Of het zo erg is weet ik niet maar laten we eens kijken naar de volgende voorbeelden. Als je je in geen van de genoemde voorbeelden herkent, heb je mijn cursussen zeker niet nodig.

• Bij sommige mensen denk ik als ze wat tegen me zeggen: "Daar heb je hem/haar weer."
• Ik luister soms maar half en weet al voordat de ander is uitgesproken wat ik ga antwoorden.
• Ik denk te weten dat sommige mensen uit mijn omgeving een heel negatief beeld van me hebben.
• Ik voel soms dat ik ongelijk heb maar ik ga er met mijn argumenten dubbel zo hard tegenaan.
• Het komt voor dat ik uit een bespreking of vergadering kom met een (zeer) onbevredigend gevoel zonder dat ik begrijp waar dat vandaan komt.
• Bij sommige van mijn relaties voel ik me goed bij ander veel minder. Hoe kan dat toch?
• Ik vind het moeilijk op in het openbaar te spreken of een spreekbeurt te houden voor de klas/een groep.
• Ik ga conflicten het liefst uit de weg.
• Bij een meningsverschil met iemand staat al snel het zweet in mijn handen.
• In conflicten wil ik degene zijn die wint.
• Veel van mijn opmerkingen in discussies zijn niet zozeer een inhoudelijke bijdrage als wel pogingen tot wraak voor eerder opgelopen averij.
• Ik geef wel een eens goedbedoeld advies, en dan wordt er boos op gereageerd! Dat snap ik niet.
• Ik krijg wel eens een goedbedoeld advies en dan word ik zelf boos.
• Ik zeg wel eens dat het goed met me gaat terwijl ik me erg rot voel.
• Ik zeg wel eens dat ik het een leuke voorstelling vond terwijl ik het vreselijk slaapverwekkend vond.
• Als iemand heftig op mij reageert, klap ik dicht.
• Als iemand heftig op mij reageert, krijgt hij/zij de wind van voren.
• Als ik op het matje geroepen wordt, krijg ik het benauwd.
• Ik stel een gesprek of telefoontje om mijn kritiek of boosheid naar de ander te uiten vaak uit.
• Als ik boos ben of kritiek heb spring ik er direct bovenop.
• Ik applaudisseer mee bij een voorstelling ook al vind ik dat ik eigenlijk mijn geld terug zou moeten vragen.
• Ik durf mezelf niet open op te stellen uit angst gekwetst te worden.
• Ik praat veel en snel om mijn eigen onzekerheid geen kans te geven.

Zo kan ik nog wel even doorgaan. Heel vaak zeggen we niet wat we eigenlijk zouden willen zeggen. Evenzo vaak gaat ons oordeel er met onze open waarneming van door. Heel vaak voelen we verwarring bij onszelf en wantrouwen bij of ten opzichte van de ander.

In de cursussen ga ik wel uit van basisprincipes (geweldloze communicatie) en een thema (bijvoorbeeld interculturele communicatie) met bepaalde werkvormen, maar ik laat ook veel afhangen wat de deelnemers zelf inbrengen. We zijn tenslotte allemaal ervaringsdeskundigen!

Naast het eerder genoemde model van geweldloze communicatie hanteer ik onder andere de dialoog, luisteroefeningen, de reddersdriehoek (valkuilen en rolpatronen), de communicatie piramide (golflente en misverstanden), de matrix (patronen binnen groepsprocessen) en talloze andere oefeningen.

Algemene communicatieverbetering is voor iedere geïnteresseerde. Mogelijkheden zijn er ook voor teambuilding, vergader- en besluitvormingstechnieken en uiteraard conflicthantering en oplossingen.

Kijk voor het najaarsprogramma bij: cursus data.

De weg naar buiten gaat door de deur.
Hoe komt het dat niemand deze uitgang gebruikt?
Confucius.