Mediation

Wat is mediation?

Mediation is een vorm van conflictoplossing. Mediation bestaat naast bijvoorbeeld arbitrage, bindend advies en rechtspraak én naast allerlei informele vormen van onderhandelen. Met dat laatste hebben we allemaal van kinds af aan ervaring (over snoepen, zakgeld etc.). We zijn zogezegd ervaringsdeskundigen; op het werk, thuis, op school en in de buurt. Veel conflicten lossen we zelf op.

Toch kan het voorkomen dat mensen of partijen er zelf niet meer uitkomen. Of dat ze willen proberen escalatie te voorkomen. Je kunt een rechtszaak beginnen, een beroepscommissie om een uitspraak vragen, iemand om advies vragen of met een bemiddelaar om tafel gaan zitten. Wat deze vormen gemeen hebben is dat er door de partijen iemand van buiten het conflict, bij betrokken wordt. Bij een vonnis, een bindend advies, staat die derde onafhankelijke partij boven de ruziënde partijen. Je moet je dan wel neerleggen bij die uitspraak. Het geeft duidelijkheid maar het heeft ook nadelen. Is de oorspronkelijke ruzie of onenigheid ook werkelijk opgelost? Vaak gaat het in conflicten, zelfs die van juridische aard zijn, om emoties, erkenning, respect en gezien willen worden. Van de thuissituatie tot in het onderwijs en bedrijfsleven.

Mediation, en dat is dus een essentieel verschil met 'bovenpartijdige' geschiloplossing, is een vorm van bemiddeling waarbij geen uitspraak te pas komt. De mediator is een onafhankelijke neutrale bemiddelingsdeskundige die beide partijen helpt om zélf de oplossing ter hand te nemen. De mediator ondersteunt het communicatieproces en helpt het weer op gang. Maar de oplossing komt van de partijen zelf. Uiteraard komen standpunten, emoties, (on)macht aan bod maar de essentie is dat beide partijen er een gezamenlijke zoektocht van maken naar een oplossing waar beide partijen baat bij hebben. Het gaat niet om gelijk hebben of gelijk krijgen (beide parijen vinden immers toch al dat ze dat beide hebben) waarbij je altijd een winnaar en een verliezer hebt. Waar het wel om gaat is dat vanuit ieders belangen (zorgen wensen en behoeften) geprobeerd wordt een win-win situatie te creëren. Kijk ook bij de pagina over conflicthantering: hoe ver gaat de oplossing?

Voordelen van mediation

Er zijn een aantal voordelen van mediation te noemen t.o.v. bijvoorbeeld arbitrage en rechtspraak:

1. Gevoelens, emoties kunnen een plaats krijgen in het proces van conflictoplossing
2. Oud zeer kan worden besproken en evt. worden losgelaten
3. Relaties worden niet nog verder beschadigd of er kan een verbetering in gang worden gezet.
4. Er is ruimt voor creatieve oplossingen
5. De oplossing wordt door de parijen zelf aangedragen en verwezenlijkt; niemand voelt zich tekort gedaan, partijen kunnen trots zijn op eigen gehaald resultaat.
6. Doordat het een resultaat is van de partijen zelf, wordt het beter gedragen en gehandhaafd en is het resultaat duurzamer.
7. De kosten zijn meestal veel lager dan bij de rechtsgang (inschakelen van advocaten).
8. Het traject van conflictoplossing is meestal veel korter dan bij juridische procedures.

Wanneer is mediation zinvol?

Mediation vindt plaats op de meest uiteenlopende gebieden: bedrijfsleven; onderwijs; arbeidsconflicten; familie- en burenruzies; dader-slachtofferbemiddeling; echtscheidingsbemiddeling; In al die situaties kan mediation een rol spelen als de partijen de oplossing zelf in de hand willen houden en willen zoeken naar een oplossing in beider belang, en het eigen gelijk los durven te laten. Toekomstgerichtheid is daarbij belangrijk; wil je je gelijk halen dan gaat het meestal over wat gebeurd is in het verleden. Bij mediation zoek je naar verbetering voor nu en in de toekomst.

Essentieel kenmerk is daarbij vrijwilligheid. De betrokken mensen in een geschil kiezen zelf om het proces van mediation in te gaan. Dat wil niet zeggen dat er geen sprake zijn kan van een dringend advies (rechter, buurtwerker, woningbouwvereniging) of zelfs forse druk om aan mediation deel te nemen. Wel houdt dat een risico in omdat er van betrokkenheid dan minder sprake is. Gedurende het proces kan het anderzijds ook voorkomen dat een of beide partijen steeds meer het nut van de mediation gaan inzien.

Zoals al genoemd kan mediation in een vroeg stadium escalatie voorkomen maar het is ook mogelijk om het in te zetten bij jarenlange slepende conflicten. Zeker bij dat laatste kan er een grote twijfel zijn of scepsis ten aanzien van de (haalbaarheid van) mediation. Partijen zitten er dan wel vrijwillig maar dat wil niet zeggen dat ze veel hoop hebben om tot een oplossing te komen. Ergens is wel de wil aanwezig om tot een uitweg te komen, of op z'n minst weer te communiceren, maar beide partijen weten echt niet meer hoe. Om dan te kiezen voor mediation is een moedige stap! Een professioneel mediator helpt partijen dan om opnieuw te communiceren. Als er eenmaal weer een basis is gelegd, is het verrassend dat beide kemphanen heel goed in staat zijn om met creatieve oplossingen te komen. Zelfs zo dat de koek niet alleen eerlijk verdeeld wordt maar dat 'ie groter wordt dan dat eerst gedacht werd.

Met andere woorden, gedurende het mediationproces kan er meerwaarde worden gecreëerd.

Kijk voor een handige checklist aan de hand waarvan je kan bepalen of mediation zinvol kan zijn bij spelregels en criteria.

Spelregels en criteria

Mediation kent een aantal spelregels. Deze zijn bedoeld om het proces soepeler en effectiever te laten verlopen, veiligheid en een vertrouwensbasis te scheppen.

• Mediation is vrijwillig. Wel wordt er betrokkenheid/commitment gevraagd om oprecht te proberen tot een voor beide parijen bevredigende oplossing te komen.
• In een mediationovereenkomst wordt de inspanningsverplichting van de mediator en de inzet van de betrokken partijen vastgelegd. Daarnaast bevat die overeenkomst o.a. een korte omschrijving van het conflict en welke kosten eraan verbonden zijn.
• Al het besprokene tijdens het gehele mediationtraject is vertrouwelijk! De geheimhoudingsplicht geldt voor alle deelnemenden; partijen én de mediator.
• Partijen kunnen zich laten ondersteunen door een adviseur of advocaat. Ook deze adviseurs vallen onder de geheimhoudingsplicht en vertrouwelijkheid en ondertekenen dus ook de mediationovereenkomst.
• Wil een partij overleggen met een achterban dan kan dat alleen met instemming van (de) andere partij(en). Dat geldt ook voor de mediator.
• Om het open en creatieve proces ook als zodanig te laten verlopen is niemand gehouden aan enige uitspraak of voorstel welke gedaan wordt tijdens de mediation.
• Gemaakte afspraken worden vastgelegd in een zogenaamde vaststellingsovereenkomst. Aan het eind van een geslaagde mediation wordt deze vastgelegd en ondertekend door alle partijen maar niet door de mediator (slechts bij uitzonderingen wel). Aan de in de vaststellingsovereenkomst beschreven afspraken kunnen parijen wel gehouden worden.

Tot zover de formele spelregels. Als NMI-mediator ben ik gehouden aan het NMI reglement. Als je kiest voor mediation kun je op verzoek het reglement, de gedragsregels alsmede het klacht- en tuchtrecht inkijken. Ze zijn ook te vinden op de website van het Nederlands Mediation Instituut: www.nmi-mediation.nl

• Breng zoveel mogelijk alles in wat van belang kan zijn.
• Je kan de mediation ten allen tijde afbreken. Dat gebeurt in principe niet middels een briefje, mailtje of telefoontje. Het gebeurt tijdens een mediationbijeenkomst.
• Praat en reageer op een respectvolle manier met elkaar.
• Zie verder: vormen van mediation, en aandachtsgebieden van Ahimsa, alsmede wie is Theo Koster en ethiek en uitgangspunten.

Mediation is altijd het overwegen waard. Ten snel wordt gedacht dat er geen opties meer zijn, dat de ander wel niet zal willen onderhandelen of dat er geen onderhandelingsruimte meer is.

Veelal gaat het om een communicatiestoornis en angst om (iets) te verliezen, terwijl er nog wel degelijk ruimte is om te onderhandelen.

Onderstaand een checklist, een soort zelftest waarmee je kunt bepalen, op een verantwoorde wijze, of mediation een goede richting is.

Kan mediation een goede methode zijn om mijn conflict op te lossen? Ja want:

• Ik heb er belang bij om het conflict op te lossen.
• Ik wil een oplossing die niet (alleen) van juridische aard is.
• Er is sprake van een langdurige relatie met de andere partij. (familie, buren, zakenrelatie, maatschap, langlopend contract etc.)
• We zullen ook in de toekomst (veel) met elkaar te maken hebben.
• Ik wil een oplossing die ook voor in de toekomst bruikbaar is.
• Ik wil het gesprek aangaan en oud zeer opruimen.
• Ik wil dat er ook ruimte is voor de emotionele kant van het geschil.
• Ik ben bereid om te onderhandelen.
• Er is sprake van een communicatiestoornis.
• Er is een gemeenschappelijk toekomstig belang.
• Ik vind het prettig de oplossing in eigen hand te houden.
• Door zelf te onderhandelen binnen de mediation verwacht ik een beter en duurzamer resultaat dan via een van bovenaf opgelegd resultaat.
• Ik vind het belangrijk dat de zaak vertrouwelijk behandeld wordt.
• Er zijn mogelijkheden voor niet juridische oplossingen.
• Ik wil een snelle oplossing.
• Ik wil een traject dat te overzien is en betaalbaar blijft.
• ...

Een deel van de vragen staan ook in de zelftest Project Mediation van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. Met aan het slot de opmerking die ik ook hier wil weergeven:

" Als u minimaal twee keer ja heeft aangekruist, is mediation zeker voor u het overwegen waard."

Wat kost mediation?

Wat je betaalt zijn dus de uren per sessie (meestal anderhalf tot twee uur), een half uur voor de verslaglegging en de reiskosten. Het honorarium is niet afhankelijk van het al dan niet bereiken van een oplossing. Partijen moeten verder rekening houden met de eventuele kosten voor het huren van een ruimte.

Tenzij anders overeengekomen worden de kosten van de mediation gelijkelijk verdeeld over de partijen.

Kosten voor een adviseur of advocaat zijn uiteraard voor eigen rekening.

Vormen van mediation

Elke mediator heeft zijn eigen stijl en werkwijze. De kwaliteitseisen zijn voor alle NMI aangesloten mediators hetzelfde. Los van individuele verschillen zijn er drie hoofdrichtingen. In veel gevallen zijn deze vormen van mediation eerder aanvullend dan dat ze elkaar uitsluiten.

1. 'faciliterende' mediation: meestal wordt dit als de basis gezien. De mediator biedt een middel, een werkwijze aan voor ruziënde partijen om er samen uit te komen. De mediator legt een sterke nadruk op het proces (van communiceren, luisteren, in gesprek raken) en minder op de inhoud van het geschil en de onderhandelingen.
2. De tweede mediationstijl heet 'evaluerende' mediation. Hierbij heeft de mediator wel een inhoudelijke bemoeienis met de onderhandelingen. Het kan zijn dat de partijen zelf om advies vragen, of dat de mediator inbreng heeft over de juridische kant van de zaak om te voorkomen dat de overeenkomst in strijd is met de wet of in strijd is met "redelijkheid en billijkheid."
3. Transformatieve mediation. Waar gaat het eigenlijk om bij conflicten en de oplossingen hiervan? Behalve het te bereiken onderhandelingsresultaat gaat het bij deze stijl juist ook om de relatieverbetering tussen de partijen. Het conflict wordt als een uitdaging gezien en als een kans. De transformatieve mediationstijl is nu niet meer alleen een adequate vorm van conflictoplossing maar ook een krachtig middel om de houding van de partijen ten opzichte van elkaar te wijzigen en te verbeteren. De basis van mediation; het zelf oplossen van het geschil komt hier terug: mensen bouwen aan vertrouwen naar elkaar (recognition) én bouwen aan vertrouwen op zichzelf (empowerment).

Ahimsa erkent de aanvullende werking van de drie genoemde stijlen. Toch ligt de nadruk op faciliteren en transformeren.

Aandachtsgebieden Ahimsa

Binnen Ahimsa heb ik, Theo Koster, op het terrein van mediation de volgende aandachtgebieden (naast het voorkomen van escalatie in trainingen conflicthantering en effectiever communiceren):

• Buurt en familieruzies
• Conflicten in de landbouwsector (maatschappen, landbouworganisaties)
• Conflicten binnen NGO's )non-gouvernementele organisaties en sociale bewegingen
• Interculturele conflicten
• In de wat verdere toekomst wil ik me richten op dader-slachtoffer bemiddeling.

Kwaliteit van de mediation en NMI

Ik ben als mediator aangesloten bij het Nederlands Mediation Instituut, het NMI. Vakbekwaamheid en neutraliteit zijn bij NMI mediators de basis. Dit is gebaseerd op een erkende mediation-opleiding en de verplichte jaarlijkse bijscholingen de zogeheten Permanente Educatie. Verder betekent het dat elke mediation die ik begeleid, plaats vind conform de NMI Gedragsregels voor Mediators

Die beroepsregels zijn een kwaliteitswaarborg en de titel NMI-Mediator is beschermd in de Benelux